Leusden, 4 mei 2026 – Bij het Nationaal Monument Kamp Amersfoort werden vandaag op indringende en respectvolle wijze de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht, met bijzondere aandacht voor de slachtoffers die gevangen zaten en omkwamen in het voormalige Kamp Amersfoort. De jaarlijkse nationale dodenherdenking brengt geschiedenis, bezinning en actualiteit samen op een plek die blijvend herinnert aan de gevolgen van onvrijheid en ontmenselijking.
foto Bram Petraeus
Herdenking Jannetjesdal
Op de Leusderheide werden in de middag de 662 doden van Kamp Amersfoort herdacht. Van hen werden 388 mensen geëxecuteerd; de overige slachtoffers kwamen om door actieve verwaarlozing, uitputting of doelbewuste individuele moord. Hun namen en verhalen vormen een blijvende oproep tot herinneren en waakzaamheid.
Prof. Dr. Alette Smeulers, hoogleraar Internationale Misdrijven aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen, verzorgde een indringende lezing waarin zij niet alleen stil stond bij de slachtoffers, maar ook bij de mechanismen achter daderschap. Daarbij benadrukte zij:
“Sommige daders waren sadisten en psychopaten met een gebrek aan empathie of zonder geweten maar velen waren normaal, angstaanjagend normaal. Gewone normale mensen die zich laten meevoeren: die de ander niet meer als medemens maar als nummer gaan zien, die niet meer nadenken over wat zich echt om hen heen afspeelt, die hun empathie en medemenselijkheid wegdrukken. Ze komen dan in een tunnelvisie terecht waarin ze de ander als het kwaad zien en zichzelf als het enige echte slachtoffer of als de held. De held in hun eigen verhaal.“
Tot slot sloot Alette af met de zin: “En op dit moment van herdenking, aan een tijd en op een plaats, waar het verschrikkelijk mis is gegaan wil ik pleiten voor het houden van hoop en het tonen van moed. Want vanaf het moment dat we ophouden te vechten voor vrijheid, veiligheid en medemenselijkheid hebben we bij voorbaat verloren.”
Haar woorden onderstreepten het belang van moreel bewustzijn en individuele verantwoordelijkheid, juist in tijden van druk en ideologie.
“De dader is niet de ander maar een mogelijkheid in onszelf als we de verkeerde keuze maken.”
De plechtigheid werd muzikaal omlijst door Lien, wier bijdrage zorgde voor een ingetogen en persoonlijke sfeer. Aansluitend liepen honderden deelnemers in een stille stoet naar het herdenkingskruis bij Jannetjesdal, begeleid door de indringende klanken van de doedelzakken van The Seaforth Highlanders of Holland. De combinatie van locatie, muziek, stilte en beweging gaf de herdenking een zichtbaar en voelbaar karakter.
Lees hier de gehele toespraak van Alette Smeulers.
Herdenking en Stille Tocht
In de avond vond traditiegetrouw de Stille Tocht plaats georganiseerd door de gemeenten Leusden en Amersfoort, die begint bij het monument en in stilte wordt gelopen door meer dan duizend deelnemers. Deze tocht symboliseert niet alleen rouw en herinnering, maar ook verbondenheid en het gezamenlijk dragen van verantwoordelijkheid voor vrijheid.
Historica en journaliste Rianne Oosterom sprak voor de Stille Tocht de deelnemers toe:
“De grond waarop u staat, is gewonde grond. Duizenden mensen zijn op deze plek opgesloten, ontmenselijkt, apart gezet. Vandaag denken wij aan hen als wij de ene voet voor de andere zetten. Zij liepen in een mars richting treinen die hen niet terugbrachten.“
en
“Laten we plaatsen creëren waar de wapens zwijgen, te beginnen bij ons eigen hart. Plaatsen waar niemand bang hoeft te zijn om te struikelen, omdat we elkaar opvangen. Dan staan we op heilige grond.”
Na de stille tocht kwam men aan bij het Rusthof en werd een gedicht voorgedragen door een deelnemer van de organisatie Special Arts, gevolgd door een moment van bloemlegging. De herdenking werd afgesloten met een toespraak van burgemeester Lucas Bolsius, die het belang van blijvend herdenken en het doorgeven van verhalen aan nieuwe generaties benadrukte.
Lees hier de gehele toespraak van Rianne Oosterom.
De herdenking bij Kamp Amersfoort laat zien dat herinneren meer is dan terugkijken: het is een actieve keuze om stil te staan bij het verleden, lessen te trekken voor het heden en verantwoordelijkheid te nemen voor de toekomst.
