Vandaag, 28 maart, viert de Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort haar 26-jarig bestaan. De stichting werd in 2000 opgericht om de herinnering levend te houden aan het voormalige Kamp Amersfoort, een van de beruchtste kampen uit de Tweede Wereldoorlog in Nederland.
Het terrein, gelegen op de grens van Amersfoort en Leusden op landgoed Den Treek-Henschoten, kent een lange en gelaagde geschiedenis. Oorspronkelijk werd het gebied al in de jaren ’20 gebruikt door Defensie. In de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog verrezen er militaire barakkenkampen voor Nederlandse soldaten die werkten aan de verdediging van onder meer de Grebbelinie.
Tijdens de Duitse bezetting kreeg het kamp een duistere functie. Vanaf 1941 werd Kamp Amersfoort door de nazi’s ingericht als zogenoemd ‘Durchgangslager’: een doorgangs- en strafkamp. Tienduizenden gevangenen – onder wie verzetsstrijders, onderduikers en mannen die de Arbeitseinsatz probeerden te ontlopen – werden hier opgesloten. Velen werden doorgestuurd naar werkkampen in Duitsland, maar duizenden overleefden de ontberingen, mishandelingen en executies niet.
Na de bevrijding in mei 1945 werd de omvang van het leed pas echt zichtbaar. Honderden slachtoffers werden geborgen en herbegraven. In de jaren daarna kreeg het terrein verschillende functies, onder meer als interneringskamp, legerplaats en later als opleidingslocatie voor de politie. Daarbij verdwenen vrijwel alle oorspronkelijke barakken, ondanks protesten van oud-gevangenen die pleitten voor behoud van de historische plek.
Die oproep vormde uiteindelijk de basis voor het huidige monument. De stichting, opgericht door oud-gevangene Gerrit Kleinveld en vertegenwoordiger van de tweede generatie Cees Biezeveld, zet zich sinds 2000 in om de geschiedenis door te geven aan nieuwe generaties.
Op het terrein bevindt zich tegenwoordig een herinneringscentrum, een groot buitenterrein en een ondergronds museum waar bezoekers via tentoonstellingen, persoonlijke verhalen en een audiotour inzicht krijgen in wat zich hier heeft afgespeeld. Ook buiten zijn nog sporen en monumenten zichtbaar, zoals de bewaard gebleven wachttoren en de klokkenstoel met de appèlklok.
Met het 26-jarig bestaan staat de stichting stil bij haar missie: het levend houden van de herinnering aan Kamp Amersfoort, juist nu de directe ooggetuigen van de oorlog steeds meer verdwijnen.
